Keçi yetiştiriciliğinde süt verimini artırırken yerli ırkların çevre şartlarına uyum yeteneğini mümkün olduğunca korumak, ıslah çalışmalarının önemli hedeflerinden biri. Bu amaçla kullanılan yöntemlerden biri de Saanen keçileri ile yerli keçilerin melezlenmesi.
Yüksek süt verimiyle tanınan Saanen ırkının genetik özellikleri ile yerli keçilerin bölgesel koşullara uyum kabiliyetinin bir araya getirilmesi, doğru yetiştirme ve seleksiyon programıyla süt keçiciliğinde önemli avantajlar sağlayabiliyor.
Tarım ve Orman Bakanlığının Tarım Orman Ekranı’nda yayımlanan “Saanen Keçisi ile Melezleme” başlıklı eğitim videosu da keçi yetiştiriciliğinde melezleme konusunu ele alıyor.
Saanen Keçisi Neden Melezlemede Kullanılıyor?
Saanen, dünyada sütçü keçi yetiştiriciliği denildiğinde öne çıkan ırklardan biri.
Türkiye’de geliştirilen Türk Saanen keçilerinde de süt ve döl veriminin yüksek olduğu belirtiliyor. Et ve Süt Kurumunun verdiği bilgilere göre Türk Saanen keçilerinde iyi yetiştirme koşullarında laktasyon süt verimi 500-650 litre, ortalama laktasyon süresi ise 270-280 gün seviyesinde bulunuyor. Ortalama oğlak verimi de yüzde 180 olarak bildiriliyor.
Ancak yüksek genetik kapasite tek başına yüksek verim anlamına gelmiyor.
Saanen keçilerinde beklenen performansın ortaya çıkması için bakım, besleme, barınak, sağlık ve sürü yönetiminin de buna uygun olması gerekiyor.
Nitekim Tarım Orman Ekranı’nda yer alan başka bir Bakanlık içeriğinde Saanen keçilerinin yemleme ve mera koşullarına duyarlı olduğu ve yüksek verim kabiliyetlerinin iyi bakım ve besleme koşullarında ortaya çıktığı özellikle vurgulanıyor.
Saanen ile Yerli Keçinin Melezlenmesindeki Amaç Ne?
Melezlemenin temel mantığını basitleştirirsek iki farklı genetik kaynağın arzu edilen özelliklerinden yararlanmak diyebiliriz.
Saanen tarafında yüksek süt verimi ve sütçülük özellikleri, yerli keçilerde ise uzun yıllar yetiştirildikleri çevre şartlarına uyum gibi özellikler öne çıkabiliyor.
Ama burada önemli bir ayrıntı var:
Melezleme, sadece Saanen teke ile yerli keçiyi çiftleştirip daha fazla süt beklemekten ibaret değildir.
Hangi hayvanların damızlık olarak seçileceği, melezleme oranı, yavruların performanslarının kaydedilmesi, sürüde tutulacak dişilerin seçilmesi ve işletmenin bakım-besleme kapasitesi birlikte değerlendirilmelidir.
Araştırmalarda Saanen × Kıl Keçisi Melezlerinde Dikkat Çeken Sonuç
Konunun en önemli taraflarından biri, Türkiye’de bunun üzerine yapılmış çalışmaların bulunması.
Tarım ve Orman Bakanlığı TAGEM bünyesinde yürütülen bir projede Kıl keçilerinin Saanen ve Alpin tekeleriyle melezlenmesi araştırıldı.
Çalışmanın amaçları arasında dağlık ve ormanlık bölgelerde yetiştiricilere alternatif oluşturmak, süt ve döl verimini artırmak ve yetiştiricilerin gelir seviyesini yükseltmek bulunuyordu.
Elde edilen sonuçlarda Saanen × Kıl (F1) ve Alpin × Kıl (F1) melezlerinin ekstansif koşullardaki süt verimlerinde Kıl keçilerine kıyasla yüzde 40-50 artış tespit edildi.
Bu sonuç, Saanen genetiğinin yerli keçilerin süt veriminin geliştirilmesinde neden değerlendirildiğini oldukça iyi açıklıyor.
Saanen × Kıl Keçisi Melezlemesi
Türkiye’de üzerinde çalışılan modellerden biri özellikle Saanen × Kıl keçisi melezlemesi.
Bahri Dağdaş Uluslararası Tarımsal Araştırma Enstitüsü tarafından yürütülen çalışmada, bölgenin ekolojik koşullarında uzun yıllardır yetiştirilen Kıl keçilerinin süt ve döl verimi bakımından daha yüksek Saanen ve Alpin ırklarıyla melezlenmesi araştırılıyor.
Çalışmada Saanen × Kıl F1 melezlerinde döl verimi, büyüme, yaşama gücü, besi performansı, karkas özellikleri ve süt verimi gibi birçok özelliğin birlikte değerlendirilmesi hedefleniyor.
Bu da önemli bir noktayı ortaya koyuyor:
Başarılı melezleme yalnızca süt miktarına bakılarak değerlendirilmemeli.
Hayvanın yaşama gücü, üreme performansı, bölgeye uyumu ve yetiştiricinin sağlayabileceği bakım-besleme şartları da hesaba katılmalı.
Saf Saanen mi, Saanen Melezi mi?
Bunun bütün Türkiye için geçerli tek bir cevabı yok.
Yoğun veya yarı yoğun süt keçiciliği yapan, kaliteli kaba ve kesif yem sağlayabilen, uygun barınağa ve iyi sürü yönetimine sahip işletmelerde yüksek sütçü genotiplerden daha fazla yararlanılabilir.
Daha zorlu çevre koşullarında ve meraya dayalı sistemlerde ise yerli genotiplerin adaptasyon özellikleri çok daha önemli hale gelebilir.
Türkiye’de bunun güzel örneklerinden biri Saanen × Kilis melezlemesidir.
Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesindeki çalışmalarda baba hattı Saanen, anne hattı Kilis keçisi kullanılarak %75 Saanen ve %25 Kilis genotipine sahip “Ak Keçi” geliştirilmişti. Araştırmacılar bu genotipte yüksek süt veriminin yanı sıra bölgesel uyum kabiliyetini de hedeflemişti.
Dolayısıyla amaç her zaman yerli ırkı tamamen ortadan kaldırıp yerine Saanen koymak değildir.
Asıl mesele, üretim hedefi ile çevre koşullarına uygun genetik yapıyı oluşturabilmektir.
Melezlemede Damızlık Seçimi Çok Önemli
Melezleme yapılacaksa rastgele hayvan seçimi yerine kayıtlı ve planlı bir damızlık programı uygulanması gerekir.
Özellikle;
- süt verimi ve laktasyon süresi,
- meme ve meme başı yapısı,
- ayak-bacak yapısı,
- döl verimi,
- doğum özellikleri,
- oğlakların yaşama gücü,
- hastalık ve sağlık kayıtları,
- hayvanın yaşı ve kondisyonu
gibi özelliklerin değerlendirilmesi gerekir.
Sadece yüksek süt veren bir hayvanı damızlık olarak kullanmak uzun vadede dengeli bir sürü oluşturmak için yeterli olmayabilir.
Saanen Melezlerinde Besleme İhmal Edilmemeli
Genetik kapasite yükseldikçe hayvanın besin maddesi ihtiyacı da işletme açısından daha önemli hale gelir.
Yüksek süt potansiyeline sahip bir keçinin ihtiyacı karşılanmadan yalnızca genetik ıslahla yüksek verim beklemek doğru değildir.
Rasyon hazırlanırken keçinin;
canlı ağırlığı, süt verimi, sütün bileşimi, laktasyon dönemi, gebelik durumu, kullanılan kaba yemlerin kalitesi ve yem tüketim kapasitesi birlikte değerlendirilmelidir.
Özellikle laktasyonun yüksek verimli dönemlerinde enerji ve protein dengesinin yanında mineral ve vitamin gereksinimlerinin de dikkate alınması gerekir.
Her Bölgede Aynı Sonuç Alınır mı?
Hayır.
Melezlemenin başarısı genetik kadar çevre × genotip etkileşimine de bağlıdır.
Bir bölgede çok başarılı olan Saanen melezi başka bir bölgede aynı performansı göstermeyebilir.
İklim, rakım, mera yapısı, kaba yem kalitesi, işletmenin yemleme sistemi, barınak koşulları, hastalıklar ve sürü yönetimi sonuçları değiştirebilir.
Bu nedenle yetiştiricilerin başka bir işletmede görülen süt verimini doğrudan kendi sürüleri için garanti edilmiş bir değer olarak kabul etmemeleri gerekir.
Saanen Melezlemesi Süt Keçiciliği İçin Önemli Bir Islah Aracı
Türkiye’nin sahip olduğu yerli keçi genetik kaynakları büyük bir değer taşıyor. Bu kaynakların korunması ile hayvansal üretimde verimliliğin artırılması birbirinin alternatifi olmak zorunda değil.
Bilimsel ve kayıtlı yürütülen melezleme programlarıyla yerli keçilerin adaptasyon özelliklerinden yararlanırken sütçülük özelliklerinin geliştirilmesi mümkün olabilir.
Saanen keçisinin Türkiye’deki melezleme çalışmalarında önemli bir yere sahip olmasının temel nedeni de burada yatıyor.
Ancak başarılı sonuç için yalnızca genetik materyal değil; doğru damızlık seçimi, kayıt tutma, seleksiyon, yeterli besleme, sağlık yönetimi ve bölge koşullarına uygun yetiştiricilik sistemi birlikte düşünülmeli.
Tarım Orman Ekranı’nda yayımlanan eğitim videosunu aşağıdan izleyebilirsiniz:
Yorumlar kapalı.