Türkiye kıyılarında yayılım gösteren balon balıkları, taşıdıkları güçlü toksin nedeniyle insan sağlığı açısından ciddi risk oluşturuyor. Uzmanlar, özellikle Akdeniz kıyılarında görülen bazı balon balığı türlerinin kesinlikle tüketilmemesi gerektiği konusunda vatandaşları uyarıyor.
Çukurova Üniversitesi tarafından Lagocephalus sceleratus türü balon balığı üzerinde gerçekleştirilen ve bir yıl boyunca toksin seviyelerinin takip edildiği araştırmada dikkat çekici sonuçlara ulaşıldı. Araştırmaya göre Antalya Körfezi’nden alınan örneklerde balon balıklarının toksin seviyeleri yıl boyunca yüksek bulundu.
Balon Balığı Neden Tehlikeli?
Balon balıklarının oluşturduğu temel tehlike, tetrodotoksin (TTX) adı verilen son derece güçlü toksinden kaynaklanıyor.
Tarım ve Orman Bakanlığı’nın istilacı türler veri sisteminde Lagocephalus sceleratus türünün yumurtalıklarında, derisinde, kaslarında ve karaciğerinde tetrodotoksin bulunabildiği belirtiliyor. Bu toksinin kas felcine yol açabileceği, solunum sistemini etkileyebileceği ve ağır vakalarda ölümcül sonuçlar doğurabileceği bildiriliyor.
Bu nedenle balığın yalnızca belirli organlarının tehlikeli olduğu düşüncesiyle hareket edilmemesi gerekiyor.
Tarım ve Orman Bakanlığı’nın Gıda Okuryazarlığı El Kitabı’nda da balon ve kirpi balıklarının güçlü tetrodotoksin içerebildiği ve insan sağlığını ciddi şekilde etkileyebileceği açıkça belirtiliyor.
“Etini Yersem Bir Şey Olmaz” Düşüncesi Tehlikeli
Balon balığıyla ilgili en tehlikeli yanlış inanışlardan biri, zehrin yalnızca balığın iç organlarında bulunduğunun düşünülmesi.
Oysa Türkiye’nin Akdeniz kıyılarında gerçekleştirilen araştırmada kas dokusunda da tetrodotoksin tespit edildi.
Araştırmada yıllık ortalama TTX değerleri dişi balon balıklarının kas dokusunda kilogram başına 3,9 mg, erkeklerde ise 3,4 mg olarak ölçüldü. Araştırmacılar, incelenen dokulardaki yıllık ortalama değerlerin referans alınan Japonya ve Avrupa limitlerinin üzerinde olduğunu bildirdi.
Dolayısıyla balığın temizlenmesi veya yalnızca etinin tüketilmesi güvenli olduğu anlamına gelmiyor.
Bir Miktarını Yemek Bile Büyük Risk
Araştırma ekibinden Doç. Dr. Ali Rıza Köşker’in yaptığı uyarı oldukça çarpıcı. Uzman, toksinin balığın dokularında homojen şekilde dağılmayabileceğini ve küçük miktarda tüketimin dahi ağır zehirlenmeye yol açabileceğini belirterek vatandaşların balon balığını kesinlikle tüketmemesi gerektiğini ifade ediyor.
Bu nedenle daha önce balon balığı tüketmiş ve herhangi bir sorun yaşamamış olmak, sonraki tüketimin güvenli olduğu anlamına gelmiyor.
Akdeniz Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesinden Prof. Dr. Mehmet Gökoğlu da geçmişte yaşanan zehirlenme vakalarının ardından yaptığı açıklamada vatandaşların “Biz yedik, bize bir şey olmadı” şeklindeki yaklaşımlarının son derece riskli olduğuna dikkat çekmişti.
Zehirlenme Belirtileri Hızlı Ortaya Çıkabilir
Tetrodotoksin zehirlenmesinde belirtiler kısa süre içerisinde başlayabilir.
Tarım ve Orman Bakanlığı kaynaklarında belirtilerin balığın tüketilmesinden sonra 10-45 dakika içerisinde başlayabileceği; ilk bulgular arasında ağız çevresinde uyuşma ve karıncalanma, bulantı ve kusma gibi belirtilerin görülebileceği aktarılıyor.
Daha ağır zehirlenmelerde toksinin sinir ve kas sistemi üzerindeki etkisi nedeniyle felç ve solunum problemleri ortaya çıkabilir.
Balon balığı tüketiminin ardından şüpheli bir belirti gelişmesi halinde durumun acil sağlık sorunu olarak değerlendirilmesi gerekir.
Balon Balığı Türkiye’ye Nasıl Geldi?
Balon balığı Türkiye’nin yerli deniz canlılarından biri değil.
Tarım ve Orman Bakanlığının istilacı türler sistemine göre Lagocephalus sceleratus, Süveyş Kanalı üzerinden Doğu Akdeniz’e ulaşan istilacı bir tür ve buradan batıya doğru yayılım gösteriyor.
Türkiye’de özellikle Akdeniz kıyılarında yoğun olarak görülmesine rağmen Ege Denizi’nde de kayıtları bulunuyor.
Balon balıklarının oluşturduğu sorun yalnızca insan sağlığıyla sınırlı değil. Güçlü diş yapıları ve avcı özellikleri nedeniyle deniz ekosistemi ve balıkçılık faaliyetleri üzerinde de olumsuz etkiler oluşturabiliyor.
Balon Balığını Tüketmeyin
Uzmanların ve resmi kurumların açıklamalarından çıkan mesaj son derece açık:
Balon balığı tüketilmemeli.
Balığın pişirilmesi, temizlenmesi veya yalnızca belirli bölümlerinin tüketilmesi konusunda kulaktan dolma bilgilere güvenilmemeli.
Türkiye kıyılarındaki balon balıkları üzerinde yapılan bilimsel araştırmalar, toksinin kas dokusunda dahi bulunabildiğini ortaya koyuyor.
Özellikle Akdeniz ve Ege kıyılarında balıkçılık yapan vatandaşların ve tüketicilerin balon balığı konusunda bilinçli olması hem bireysel sağlık hem de toplum sağlığı açısından büyük önem taşıyor.
Yorumlar kapalı.